Historie: De Larense spöllers Stoelhorst en Eggink
Onze plaatsgenoten Hendrik Jan Eggink en Jan Stoelhorst maakten in het midden van de vorige eeuw furore als harmonicaspelers op feesten en bij de begeleiding van boerendansers.Hendrik Jan Eggink (geboren in 1892) was de zoon van klompenmaker Harmen Eggink (Holterweg 33, Laren). Een groot deel van zijn leven werkte Hendrik Jan bij aannemer Meijer aan de Deventerweg als metselaar/ opperman. Zijn vrije tijd vulde hij op – en zijn inkomsten aan – als spölleman. Wellicht was Hendrik Jan autodidact, al kon de Larense leeftijdgenoot Gerrit Bertus Klein Nulent ook goed overweg met de trekzak. Optredens zorgden voor de nodige media-aandacht en enige ijdelheid was Eggink wellicht niet vreemd. Hij stond bekend als “de Snorre”, vanwege zijn indrukwekkende knevel.
Jan Stoelhorst zag het levenslicht in 1895 aan de Lochemse Rozenweg. Hij verhuisde naar Almen nadat hij daar een betrekking bij de molen had gevonden. Later reed hij met pony en paard een vrachtdienst voor Van Gend & Loos. Vanaf 1939 woonde hij in de toenmalige gemeente Laren, namelijk tegenover het station Almen-Laren. Hij had zich het harmonicaspelen zelf aangeleerd: “Mijn muzikaal gevoel was zodanig dat ik elke melodie die ik hoorde, direct op mijn harmonica kon spelen, hoewel ik geen noot kon lezen.”
Het eerste gedocumenteerde optreden van Eggink vond plaats in Borculo, tijdens de Folkloredag aldaar in 1928. Hij begeleidde 24 Larense boerendansertjes van rond de tien jaar oud. Een filmpje van hun vrolijke optreden is te vinden op de site van erfgoedcentrum ECAL. nu in Doetinchem (zoekterm: “Folkloredag Borculo” onder “films en filmfragmenten”).
Stoelhorst heeft zijn levensverhaal op papier gezet. Daarmee gaf hij wellicht de meest authentieke beschrijving van de loopbaan van de twee Larense muzikanten: “Op honderden bruiloften en partijen heb ik met collega Eggink uit Laren dansmuziek gemaakt. Dat gebeurde vroeger meestal op een boerendeel. Van een uur of zeven tot middernacht moest er worden gespeeld, en het was zweten om de feestgangers aan het hossen en dansen te krijgen. We verdienden zes gulden per persoon, maar er was natuurlijk wel vrij drinken inbegrepen.
Hendrik Jans kleinzoon Henk herinnert zich een optreden rond 1960, tijdens een feest op een Larense boerderij, waar zijn opa de muziek verzorgde samen met zijn vader Wim op accordeon en een slagwerker.
De spöllers begeleidden ook boerendansgroepen in onder andere Laren, Markelo, Ruurlo en Gorssel. Zo voerden zij in 1932 in Apeldoorn de Markelose boerenbruiloft op bij de 52e verjaardag van koningin Wilhelmina. “Gelach en gejoel klonk op uit de omstanders wanneer de dansleider gebiedend commandeerde: ‘Mansluu en wichter, luustert noar de mesiek!’ en vervolgens met een jolige klank in zijn stem riep: ‘Smiet oew wief weg!’, om wat later het parool te geven: ‘Ieder met z’n eigen meid.’”
Ook traden de muzikanten op tijdens grote feesten in Rotterdam, Hengelo, Den Haag en het Amsterdamse Olympisch Stadion (1938). Daarnaast reisden zij mee naar voorstellingen in Brussel (1958, Nederlandse Expo-dag), Duitsland, Ierland, Engeland, Denemarken, Italië en Frankrijk (onder andere in 1935).
In 1934 ging de Larense harmonica-muziek zelfs de wereld over, namelijk via een Gelderse radio-uitzending gericht op onze jongens en meisjes in Indonesië. Voor de Hilversumse microfoons speelden Eggink en Stoelhorst meerdere boerendansen, terwijl zij ter afsluiting het Wilhelmus ondersteunden. De Groeneschap Bode betitelde hun muziek destijds als “Achterhoekse krontjong”.
Eggink heeft tot 1959 de Markelose boerendansers begeleid. Voor oefenavonden en optredens werd hij gehaald en gebracht. Zijn harmonica wordt tegenwoordig bewaard bij de Folkloristische Vereniging Markelo. Stoelhorst had contact met de in Almen woonachtige componist van ‘serieuze muziek’, dr. Johan Wagenaar, die de boerendansen in notenschrift vastlegde.
Lezersvraag:
Weet je de namen van één of meer van de 24 Larense deelnemertjes aan de Folkloredag? Werkgroep Laren is aangesloten bij Historisch Genootschap Lochem. Zin om mee te doen? Heb je vragen, suggesties of wil je informatie delen? werkgroeplaren@HGLochem.
